معرفی زیر شاخه های رشته کامپیوتر در دانشگاه + راهنمای انتخاب

بخش یا گرایش	خلاصه	مناسب چه کسی
نرم افزار	طراحی و ساخت نرم افزار و ابزارهای وب، تقاضای بالا از سال ۱۳۸۵	علاقه مند به ساخت محصول
سخت افزار	طراحی و تست قطعات و سیستم های کامپیوتری و سیستم های نهفته	علاقه مند به مدار و الکترونیک
هوش مصنوعی	یادگیری ماشین، بینایی ماشین، پردازش زبان و رباتیک، ریاضی زیاد	علاقه مند به داده و پژوهش
شبکه و امنیت	طراحی، مدیریت و محافظت از شبکه ها و سیستم ها	علاقه مند به زیرساخت و امنیت
فناوری اطلاعات	مدیریت سیستم های اطلاعاتی سازمان ها	علاقه مند به سازمان و کسب و کار
توسعه وب، گرافیک و علم داده	مسیرهای شغلی که با مهارت گرایش های بالا ساخته می شوند	علاقه مند به بازار کار سریع و نمونه کار
انتخاب، درآمد و مسیر تحصیلی	راهنمای انتخاب، بازار کار، مسیر ارشد، اشتباهات رایج و سؤالات متداول	داوطلب و دانشجوی در حال تصمیم گیری

احتمالا شما به عنوان دانشجوی ترم یک کامپیوتر (یا داوطلبی که هنوز در مرحله انتخاب رشته است) تصور می کنید که فقط می توانید در گرایش نرم افزار تحصیل کنید، یا به گوشتان رسیده که این زیرشاخه بهترین گرایش کامپیوتر است. اما حقیقتاً تنوع گرایش ها و مسیرهای رشته کامپیوتر زیاد است و شما بر اساس علاقه شخصی، بازار کار و فرصت های آموزشی و پژوهشی می توانید گرایش دلخواه خود را انتخاب کنید.

معرفی زیر شاخه های رشته کامپیوتر

طبق بررسی های دقیق نسبت به گرایش های مختلف کامپیوتر چه در مقطع کارشناسی و چه در ارشد، توضیحاتی از هر گرایش به همراه فرصت شغلی و دروس آنها را به شکل جداگانه برایتان تهیه کرده ایم تا شما بتوانید بر اساس علاقه خود به سراغ بهترین گزینه بروید. اطلاعات نوشته شده در این مقاله، حاصل سالها تجربه ما در انجام پروژه های کامپیوتری برای گرایش های مختلف بوده که به نوعی می تواند ابهامات ذهنی شما را تا حد زیادی کاهش دهد.

کامپیوتر زیرشاخه نرم افزار

زیرشاخه نرم افزار در تمامی مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا وجود دارد و طبق تجربه ما از سال ۱۳۸۵ تقاضا برای آن بالاست. کسانی می توانند این گرایش را انتخاب کنند که به توسعه، طراحی و پیاده سازی نرم افزار علاقه داشته باشند. بخش قابل توجهی از این گرایش به برنامه نویسی مربوط می شود.

یکی از جذاب ترین چیزها در رشته نرم افزار این است که برای شروع ساختن، لازم نیست منتظر استخدام شدن یا یک شرکت بزرگ بمانید. با یک ایده ساده و چند هفته کار می شود یک ابزار واقعی در سطح وب ساخت. مثلاً با همین یک ایده می شود یک خط کش آنلاین یا به عبارتی online ruler ساخت که هر کسی بدون نصب برنامه و با چند کلیک بتواند اندازه چیزی را بسنجد و کار روزمره اش راحت تر شود. به همین شکل می شود ماشین حساب های تخصصی، مبدل واحد، ابزارهای متنی و تصویری، تایمر و ده ها ابزار کوچک و کاربردی دیگر ساخت که هر کدام می تواند برای تعداد زیادی از کاربران مفید باشد. چنین پروژه هایی هم برای رزومه عالی هستند و هم گاهی به یک کسب و کار کوچک تبدیل می شوند.

پس از اتمام تحصیل فرصت های شغلی نسبتاً خوبی پیش روی شما خواهد بود و می توانید به عنوان توسعه دهنده نرم افزار، مهندس نرم افزار، طراح سایت یا رابط کاربری و هر شغل دیگری که به نرم افزار مربوط است مشغول به کار شوید.

دروس تخصصی این گرایش شامل مهندسی نرم افزار و مهندسی نرم افزار پیشرفته، ساختمان داده ها، طراحی الگوریتم ها، پایگاه داده ها، سیستم عامل، شبکه های کامپیوتری، طراحی و پیاده سازی زبان های برنامه نویسی، گرافیک کامپیوتری، هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، داده کاوی، امنیت اطلاعات، سیستم های توزیع شده، سیستم های زمان واقعی و پردازش زبان طبیعی است. میزان ریاضی در این گرایش متوسط و میزان برنامه نویسی زیاد است.

در جدول زیر دروس تخصصی از گرایش نرم افزار را لیست کرده ایم:

مهندسی نرم‌افزار	طراحی و پیاده‌سازی زبان‌های برنامه‌نویسی	شبکه‌های کامپیوتری
امنیت اطلاعات	گرافیک کامپیوتری	سیستم‌های توزیع شده
معماری‌های توزیع شده	سیستم‌های زمان واقعی	یادگیری ماشین
امنیت شبکه	پردازش زبان طبیعی	ساختمان داده‌ها
معماری کامپیوتر	سیستم عامل	پایگاه داده‌ها
هوش مصنوعی	مهندسی نرم‌افزار پیشرفته	داده کاوی

 کامپیوتر زیر شاخه سخت افزار

گرایش سخت افزار تمرکز خود را به طراحی، ساخت و تست سیستم ها و قطعات کامپیوتری اختصاص می دهد. اگر به مباحث نرم افزاری علاقه ندارید و مدار و الکترونیک را بیشتر دوست دارید، احتمالاً این گرایش برایتان مناسب تر است. موفقیت در این مسیر بیشتر به علاقه و پشتکار شما بستگی دارد تا هر عامل دیگری.

پس از اتمام تحصیل، فرصت های شغلی شامل مهندس سخت افزار، طراح مدارهای مجتمع (IC)، توسعه دهنده سیستم های نهفته (Embedded Systems) و تعمیرکار تجهیزات کامپیوتری پیش روی شما قرار می گیرد. این گرایش یک سری دروس مشترک با نرم افزار دارد.

دروس تخصصی آن شامل مدارهای الکترونیکی، الکترونیک دیجیتال، طراحی مدارهای منطقی، ریزپردازنده ها، مدارهای واسط، معماری کامپیوتر و معماری پیشرفته کامپیوتر، سیستم های بی درنگ و سیستم های نهفته، طراحی VLSI، رایانش چند هسته ای، زبان های توصیف سخت افزار و طراحی سیستم های دیجیتال کم توان است. میزان ریاضی در این گرایش متوسط تا زیاد و میزان برنامه نویسی متوسط است.

در جدول زیر دروس تخصصی زیرشاخه سخت افزار کامیپوتر را لیست کرده ایم و همانطور که مشاهده می کنید این گرایش با شامل یک سری دروس مشترک با نرم افزار است.

مدارهای الکترونیکی	الکترونیک دیجیتال	معماری کامپیوتر
طراحی مدارهای منطقی	ریزپردازنده‌ها	سیستم ‌های بی‌درنگ
رایانش چند‌هسته‌ای	مدار‌های واسط	سیستم‌ های عامل پیشرفته
معماری پیشرفته کامپیوتر	طراحی VLSI پیشرفته	شبکه‌ های میان ارتباطی
شبکه‌ های کامپیوتری	ریزپردازنده	زبان ‌های توصیف سخت ‌افزار
سیستم ‌های نهفته	طراحی سیستم‌ های دیجیتال کم‌ توان	سامانه‌ های پیشرفته ذخیره ‌سازی داده

کامپیوتر زیرشاخه هوش مصنوعی

زیرشاخه پرطرفدار هوش مصنوعی این روزها مورد توجه بسیاری از دانشجویان است و با هدف ایجاد سیستم های هوشمند تدریس می شود. شما با تحصیل در این گرایش می توانید ماشین ها را توانمند کنید تا وظایفی که به هوش انسانی نیاز دارند را به خوبی انجام دهند.

حوزه های مهم آن شامل یادگیری ماشین (Machine Learning)، یادگیری عمیق (Deep Learning)، شبکه های عصبی مصنوعی، پردازش زبان طبیعی (NLP)، بینایی ماشین (Computer Vision)، رباتیک، سیستم های خبره و داده کاوی است. پس از تحصیل می توانید وارد شغل هایی مثل مهندس یادگیری ماشین، دانشمند داده، تحلیلگر داده و محقق هوش مصنوعی شوید.

یک نکته صادقانه این است که این گرایش به ریاضی (جبر خطی، آمار و احتمال) نیاز جدی دارد. اگر از ریاضی فراری هستید، قبل از انتخاب بیشتر فکر کنید.

دروس تخصصی آن شامل مبانی هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، شبکه های عصبی، یادگیری تقویتی، مبانی بینایی کامپیوتر، روش ها و سیستم های فازی، نظریه یادگیری آماری، شناسایی آماری الگو، مدل های گرافی احتمالاتی، پردازش سیگنال آماری، سیستم های چند عاملی، طراحی الگوریتم ها و ساختمان داده ها است. میزان ریاضی و برنامه نویسی در این گرایش هر دو زیاد است.

در ادامه برخی از دروس این گرایش برای شما ذکر شده است:

مبانی هوش مصنوعی	یادگیری ماشین	شبکه‌های عصبی
مبانی بینایی کامپیوتر	اصول رباتیک	طراحی الگوریتم‌ها
روش‌ها و سیستم‌های فازی	نظریه زبان و ماشین	سیگنال و سیستم
پایگاه داده	الکترونیک دیجیتال	سیستم‌های چند عاملی
پردازش سیگنال آماری	تحلیل و پردازش زمان-فرکانس	یادگیری تقویتی و کنترل ربات
سیستم‌های خبره	پردازش تکاملی	مدار منطقی و معماری کامپیوتر
نظریه یادگیری آماری	معماری بازی‌ها رایانه‌ای	مدل‌های گرافی احتمالاتی
مدل‌های رایانشی در سیستم‌های جمعی	ساختمان داده‌ها و الگوریتم‌ها	شناسایی آماری الگو

رشته کامپیوتر زیرشاخه شبکه های کامپیوتری

این زیرشاخه را به کسانی پیشنهاد می کنیم که علاقه به طراحی، پیاده سازی و مدیریت شبکه های کامپیوتری دارند. بخش قابل توجهی از آن هم به امنیت شبکه مربوط است. در این گرایش شبکه سازی، معماری شبکه های محلی و فناوری بی سیم را یاد می گیرید و پس از فارغ التحصیلی می توانید به عنوان مهندس شبکه، مدیر شبکه، تحلیلگر شبکه یا متخصص امنیت سایبری فعالیت کنید.

دروس اصلی و تخصصی آن، بسته به مقطع تحصیلی شما، شامل شبکه های کامپیوتری ۱ و ۲، سوئیچینگ، امنیت شبکه های کامپیوتری و امنیت پیشرفته، شبکه های بی سیم، حسگر، موبایل و توزیع شده، مدیریت شبکه، تحلیل ترافیک شبکه، محاسبات ابری، اینترنت اشیا، VoIP، تحلیل و طراحی شبکه های بزرگ و آزمایشگاه شبکه است. میزان ریاضی و برنامه نویسی در این گرایش هر دو متوسط است.

جدول زیر شامل دروس اصلی و تخصصی این زیرشاخه است که و شما به عنوان یک دانشجو بسته به مقطع تحصیلی خود باید این دروس را پشت سر بگذارید.

معماری کامپیوتر	سیستم عامل	شبکه
امنیت شبکه ‌های کامپیوتری	شبکه ‌های بی‌سیم	شبکه‌های حسگر
مدیریت شبکه‌ های کامپیوتری	شبکه‌های عصبی مصنوعی	پردازش سیگنال
پروژه ‌های شبکه	محاسبات ابری	اینترنت اشیا
شبکه‌ های موبایل	امنیت شبکه‌ های پیشرفته	تحلیل و طراحی شبکه‌  های بزرگ
طراحی الگوریتم ‌ها	VoIP	تحلیل ترافیک شبکه
شبکه‌های کامپیوتری ۱ و ۲	مهندسی نرم‌افزار شبکه ‌ای	شبکه‌های حسگر بی‌سیم
سوئیچینگ	آزمایشگاه شبکه	شبکه ‌های توزیع شده

رشته کامپیوتر زیرشاخه فناوری اطلاعات (IT)

این گرایش بیشتر روی طراحی، پیاده سازی و مدیریت سیستم های اطلاعاتی در سازمان ها تمرکز دارد و به سمت کاربرد، مثل بانک اطلاعاتی، تجارت الکترونیک و سیستم های سازمانی می رود. اگر دوست دارید نرم افزار و کسب و کار را به هم وصل کنید، این مسیر برای شما مناسب است.

مسیرهای شغلی مهم دیگر

این مسیرها گرایش رسمی نیستند، ولی با مهارت های همین گرایش ها ساخته می شوند و بازار کار واقعی دارند.

توسعه وب: توسعه وب حوزه ای گسترده است که به طراحی، ساخت و نگهداری وب سایت ها و برنامه های تحت وب می پردازد و سه شاخه اصلی دارد. توسعه دهندگان فرانت اند با HTML، CSS و JavaScript بخش قابل مشاهده سایت را می سازند و اطمینان حاصل می کنند که کاربران به راحتی و به شکلی جذاب با آن تعامل داشته باشند. توسعه دهندگان بک اند با زبان هایی مثل پایتون، جاوا و PHP و پایگاه داده، اطلاعات را ذخیره و مدیریت می کنند و وظایف سمت سرور را انجام می دهند. توسعه دهندگان فول استک هم در هر دو بخش توانایی کار دارند و می توانند یک وب سایت را از ابتدا تا انتها بسازند. فرصت های شغلی این مسیر شامل توسعه دهنده فرانت اند و بک اند، طراح وب سایت، متخصص امنیت وب و مدیر پروژه وب است و وضعیت درآمدزایی آن مناسب است.

گرافیک کامپیوتری و بازی سازی: علاقمندان به تولید و پردازش تصویر، انیمیشن، جلوه های ویژه و بازی می توانند در این مسیر موفق شوند. این حوزه به ذوق هنری و خلاقیت و هم زمان به مبانی ریاضی و برنامه نویسی نیاز دارد و مناسب هر کسی است که هر دو را دوست دارد. شغل های مرتبط شامل طراح بازی، انیماتور، طراح گرافیک سه بعدی، طراح رابط کاربری (UI) و طراح تجربه کاربری (UX) است. دروس مرتبط هم شامل گرافیک کامپیوتری، پردازش تصویر، انیمیشن کامپیوتری و چند رسانه ای است.

علم داده: مسیری میان رشته ای که از هوش مصنوعی، آمار و پایگاه داده تغذیه می شود. با آن می توانید تحلیلگر داده یا مهندس داده شوید.

جدول مقایسه سریع گرایش ها

کدام گرایش را انتخاب کنم؟

از خودتان بپرسید که آیا از ساختن چیزی که کاربران واقعی استفاده کنند لذت می برید. اگر جوابتان بله است، نرم افزار یا توسعه وب مناسب شماست. اگر دوست دارید با قطعه و مدار کار کنید و چیزی فیزیکی بسازید، سخت افزار را ببینید. اگر ریاضی و آمار برایتان جذاب است، هوش مصنوعی یا علم داده را بررسی کنید. اگر دوست دارید بفهمید سیستم ها چطور به هم وصل می شوند و چطور محافظت می شوند، شبکه و امنیت انتخاب شماست. و اگر به طراحی بصری و تجربه کاربری علاقه دارید، به سراغ گرافیک کامپیوتری یا UI/UX بروید.

اگر به چند مورد جواب مثبت دادید نگران نباشید. بخش بزرگی از دروس بین گرایش ها مشترک است و می توانید در مقطع بعدی مسیرتان را دقیق تر کنید.

درآمد و بازار کار

بازار کار رشته کامپیوتر به مهارت شما بیش از مدرک وابسته است. به طور کلی نرم افزار و وب تقاضای بالا دارند و امکان دورکاری و فریلنس در آن ها زیاد است. هوش مصنوعی و داده رشد سریعی دارند، اما رقابت در آن ها بر سر مهارت های واقعی است. شبکه و امنیت تقاضای پایدار دارند، به خصوص در سازمان ها و شرکت های بزرگ. سخت افزار بازار متمرکزتر و تخصصی تری دارد و در سیستم های نهفته و اینترنت اشیا فرصت های خوبی دارد.

مسیر تحصیلی از کارشناسی تا ارشد

انتخاب گرایش در کارشناسی تصمیم نهایی نیست. بسیاری از دانشجویان نرم افزار می خوانند و در ارشد به هوش مصنوعی، شبکه یا امنیت می روند. برای قبولی در ارشد، دروس پایه مثل ساختمان داده، الگوریتم، سیستم عامل و معماری کامپیوتر اهمیت زیادی دارند.

اشتباهات رایج در انتخاب گرایش

یکی از رایج ترین اشتباهات انتخاب بر اساس مد روز بدون در نظر گرفتن علاقه است. اشتباه دیگر نادیده گرفتن میزان ریاضی هر گرایش است. بعضی ها هم فکر می کنند فقط مدرک کافی است و پروژه عملی لازم نیست، در حالی که بازار کار نمونه کار می خواهد. و در نهایت مقایسه خود با دیگران به جای ساختن نمونه کار شخصی هم از اشتباهات همیشگی است.

سؤالات متداول

کدام گرایش کامپیوتر درآمد بیشتری دارد؟
درآمد بیشتر به مهارت، تجربه و بازار کار وابسته است تا فقط نام گرایش. نرم افزار، هوش مصنوعی و امنیت معمولاً فرصت های پردرآمدتری دارند، اما این به مهارت واقعی شما بستگی دارد.

کدام گرایش ریاضی کمتری دارد؟
فناوری اطلاعات و شبکه معمولاً ریاضی کمتری از هوش مصنوعی دارند.

آیا می شود از نرم افزار به هوش مصنوعی رفت؟
بله. این یکی از رایج ترین مسیرهاست و بسیاری از دانشجویان کارشناسی را در نرم افزار می گذرانند و در ارشد وارد هوش مصنوعی می شوند.

فرق مهندسی کامپیوتر و علوم کامپیوتر چیست؟
مهندسی کامپیوتر روی طراحی و ساخت سیستم ها تمرکز دارد و علوم کامپیوتر روی مبانی نظری و الگوریتم.

کدام گرایش برای شروع سریع تر کار مناسب است؟
توسعه وب و نرم افزار، چون می شود با پروژه های کوچک زود شروع کرد و نمونه کار ساخت.

سخن پایانی

رشته کامپیوتر از دسته رشته هایی است که آینده شغلی بسیار ارزشمندی دارد. دانشجویانی که وارد این رشته می شوند معمولاً نمی دانند در بین گرایش های مختلف کدام یک برایشان مناسب تر است. به هرحال شما هر زیرشاخه ای که انتخاب کنید نیاز به انجام یک سری پروژه های مختلف خواهید داشت که ممکن است که در ترم های اول واقعاً برایتان سخت باشد. ما در این مقاله زیرشاخه های مختلف کامپیوتر و دروس مهم و حتی موقعیت زیرشاخه و وضعیت شغلی آنها را توضیح دادیم اما اگر بعد از ورود به دانشگاه در رشته دلخواه نیاز به کمک در انجام پروژه های خود دارید می توانید درخواست خود را از طریق صفحه انجام پروژه کامپیوتر ثبت کنید تا ما ۰ تا ۱۰۰ پروژه ها را برای شما انجام دهیم.